برداشتهای من از چهارمین جلسه هم اندیشی دینی دفتر پاسخ گویی دینی حوزه قزوین

 

بسم الله الرحمن الرحیم

برگزاری حضور غیاب به صورت پاسخگویی به چهار سئوال چند گزینه ای از مطالب گذشته .

 

استاد 2 : (دبیر جلسه )

بحث در مورد برهان نظم با ارائه شکل منطقی برهان نظم آغاز شد و سپس به اشکالات مطرح شده از سوی هیوم اشاره شد که ؛

1- برهان نظم ، برهان نیست بلکه تمثیل است و مقایسه مصنوعات طبیعی با مصنوعات بشری است .

2- برفرض اثبات ناظم برای عالم ، اثبات صفات خدا مانند عالم بودن ،حکیم بودن ، قادر بودن و کمال مطلق و.... ممکن نیست .

3- ممکن است ناظم نظم طبیعت از درون خودش باشد و نضم طبیعت از خاصیت خود ماده باشد .

و به پاسخ این اشکالات پرداخته شد .

 

 

استاد 1 :

به سوالات به عنوان یادآوری مطالب قبلی پاسخ دادند.

برهان نظم تقریر صحیح آن به صورت قیاس است که نظم غایی در آن مورد بحث قرار می گیرد

 صغرای آن عبارت است از اینکه ؛ در موجود مفروضی نظم  وجود دارد .

کبری؛ هر نظمی به ناظم نیاز دارد .

پس این نظم  در این موجود به ناظم نیازدارد.

تمثیل نیست و برهان تجربی نیست .

در مطالب آیت الله جوادی آملی در کتاب تبین براهین اثبات خدا دو شبهه مطرح شده که در شبهات هیوم وجود ندارد ، شبهه اول در صفحه 243است ، ایشان در پاراگراف دوم این صفحه آورده اند که ؛ « بنابراین ، برهان نظم به دلیل محدودیتی که از ناحیه کبرای قیاس برآن تحمیل می شود ، اولا ، نظیر برهان حدوث و حرکت ناقص بوده و توان اثبات ذات واجب را ندارد » ، این شبهه اکنون مورد نظر نیست  زیرا در پاسخ به شبهه هیوم - در اینکه برهان نظم نمی تواند کمال مطلق را ثابت کند -  پاسخ داده شد که اصلا برهان نظم در صدد این ادعا نیست و این مساله ارتباطی با برهان نظم ندارد .تعبیر آقای جوادی ، این است که برهان نظم نمی تواند ذات واجب الوجود  را اثبات کند و پاسخ به این اشکال همان پاسخ به اشکال هیوم است ، این اشکال مورد نظر نیست .

آنچه به عنوان اشکال آقای جوادی آملی باید پاسخ داده شود این مطلب است که می فرمایند  ؛ « ثانیا، برای اثبات وصفی از اوصاف واجب ، نظیر ناظم و مدبر یا عالم بودن ، ناگزیر به یکی از براهین دیگر ،نظیر برهان امکان و وجوب اعتماد می نماید . » در صفحه 242 این مطلب بیشتر توضیح داده شده است .

توضیح بیشتر آنکه : اول باید اثبات کنید که نظم به عنوان یک موجود نیازمند یک علت واجب است و این واجب ، ناظم هم هست    واجب بودن خدا ثابت شود بعد ناظم بودن اوبه عنوان یکی  از صفاتش اثبات شود ،برهان نظم متوقف بر برهان امکان و وجوب بر اثبات واجب است .

 

 

استاد 2 :

نظم امر انتزاعی از بین مخلوقات است و موجود مادی مستقل نیست که احتیاج به خلق و جعل مستقل ندارد.

 

استاد 1:

آقای جوادی دراین مرحله به نظم به عنوان یک موجود اشاره می کنند و و اینکه علت می خواهد و علت باید واجب الوجود باشد  از حیث حکمتش .

پاسخ شبهه را بیان نمایید .

گروه :

استفاده از براهین دیگر در یک برهان خدشه ای در برهانیت برهان نظم ایجاد نمی کند .

استاد 1:

این مطلب که استفاده از براهین دیگر اشکالی ایجاد نمی کند ، صحیح است ، ولی جواب کامل دیگری برای این اشکال وجود دارد .

 گروه :

برهان نظم فقط در مقام اثبات ناظم است و به واجب یا ممکن بودن آن  توجهی ندارد .

 

استاد 1:

این پاسخ صحیح است .

آقای نوروزی :

به نظر می رسد که تعبیر این موضوع که ،برهان نظم متوقف بر اثبات واجب است و ناظمیت از برهان نظم حاصل اثبات شود ، تحصیل حاصل است ، زیرا هدف از بیان براهین برای اثبات خالق برای عالم است و خدا .

 

استاد 2 :

در برهان نظم تصریح نشده که خاصیت آن فقط به صفت نظم دهنده دارد و با توجه به آیات وروایات در مورد نظم وجود دارد خوصصا در توحید مفضل نظم را به صورتی معرفی می کند که  فاعل آن دارای  تمام  صفات کمالیه است و به این برهان ، برهان اتقان صنع هم گفته می شود ، در آن واجب الوجود هم وجود دارد .

از تحلیل درونی نظم به خیلی از موارد را اثبات کرد و اگر فقط ادعای صرف ناظم باشد باید معین شود که محدوده این  نظم و ناظم چیست ؟

 

استاد 1 :

اتفاقا در برهان نظم وجود دارد که بیشتر از اثبات ناظم در صدد چیز دیگر نیست ، زیرا در صغری و کبرای این برهان اصلا کلامی از اثبات واجب وجود ندارد.

فقط در پی اثبات نظم و فاعل باشعور است و برهان نظم فیلسوف این است ولی برهان نظمی که در قرآن چگونه آمده است بحث دیگر است .

و چون برهان نظم تنها برهان در شناخت خدا نیست برهان نظم با ضمیمه سایر براهین انسان را به سوی خدا هدایت می کند .

یکی از مربیان :

اگر نظم و ناظم را در برهان نظم متصف به تدبیر و حکمت و... نماییم آیا می توان در نتیجه به ناظمی که صفات اینچنین را دارد برسیم ؟

استاد 1 :

آنچه در برهان نظم فلاسفه مطرح کرده اند وجود خود نظم است و اگر غیر از نظم چیز دیگری مطرح باشد این برهان جدیدی می شود و برهان نظم نیست .

 

 

استاد 1 :

شبهه دیگر آیت الله جوادی :

ایشان در صفحه 244 شبهه دیگری را مطرح می کنند ، در کبری که هر نظم غایی نایزبه ناظم دارد و حاصل شعوراست و عقلا احتمال تصادف به معنای عدم فاعل وجود دارد ولی این احتمال هر چه نظم دقیقتر باشد ضعیف تر است و در کبری تمسک به حساب احتمال وجود دارد ، اشکال ایشان است که نباید به حساب احتمال متوسل شد ، زیرا می گوید احتمال هرگز به صفر نمی رسد (ما این را قبول داریم ) و اشکال دوم ایشان این است که احتمال نه تنها به صفر نزدیک ترنمی شود بلکه  احتمال هر صورت با صورت دیگر مساوی است و اگر عالم به ترتیب دیگر که بود باز نظم محقق می شد .وقتی احتمالات مساوی شدند هیچحالتی ترجیح ندارد و ازاین حالت نمی توان به نظم تعبیر کرد و از نظم به ناظم پی برد ،پاسخ گروه به این شبهه چیست ؟

گروه :

پاسخ این اشکال را نمی دانم.

 

 

 

یکی از مربیان :

اگر این احتمالات  مساوی دانسته شود باعث انکار نظم وناظم به صورت کلی می شود ، در حالی که وجود نظم و ناظم  در مصنوعات بشری -با وجود همه ی این احتمالات امر مسلم و پذیرفته است پس ادعی کلی منتفی است .

استاد 1 :

این جواب نقضی است که در مصنوعات بشری نظم نشانه شعور ناظم است ، هیچگاه احتمالات منظم و غیره را مساوی نمی دانند و باید جواب حلی هم داده شود .

یکی از مربیان :

مساوی بودن احتمالات اگر به صورتی باشد که حالت دیگر منظم باشد باز نیاز به ناظم دارد ولی اگر غیر منظم باشد دیگر نظم نیست .

استاد 1 :

بله احتمال سایر وجوه با این وجه منظم مساوی نیست ، اگر حالت دیگر منظم بود و گزینش وجود داشت همچنان نیاز به ناظم است ولی اگر در شکل دیگر هیچ نظم و هدف و هماهنگی نباشد ، تصادف می شود .

استاد 2:

نظم یک معنای شناخته شده دارد و در مقابل آن هرج و مرج است و اگرصور دیگر دارای نظم باشند ، الکلام الکلام  ولی اگر هرج ومرج داشته باشد دیگر نمی توان از نظم بحث کرد .

پرسش دیگری که می توان آن را مطرح کرد این است که آیا ، عادات ما به حالات این جهان باعث شده که ما جهان را منظم ببینیم مانند مساله زیبایی شناسی یا اینکه نظم ارتباطی به عادات ما ندارد؟

استاد1 :

این شبهه مستقلی است که در هرصورت آیا این نظم دارای قاعده و گزینش است یا خیر ؟ می توان پاسخ مثبت داد ولی اینکه آیا تنها مجموعه منظم است این جهان است یاخیر ؟ پاسخ این سئوال برای ما ممکن نیست ،زیرا ممکن است هر عالمی نظم مخصوص خودش را داشته باشد.

آقای نوروزی :

اگر نظم را مفهوم نسبی ندانیم ،احتمال تصادف مطرح شده خیلی ضعیف می شود و هرگز مساوی با حالت منظم نمی شود.

استاد 2 :

در مورد برهان نظم اگر مطالبی از کتاب وسنت  وارد شده است بیان بفرمایید.

 

 

استاد 1:

این موضوع نیاز به تحقیق فراوان دارد ، ذکرصغرای این برهان فراوان شده است  ( پدیده های منظم ) ولی هدف از ذکر این صغری را می توان مطالب زیر دانست :

1-           مخاطب مومنان و مشرکینی که خالقیت خدا را قبول دارند ،می باشند فقط تذکر است . 

2-           مخاطب بت پرستان مشرک هستند که بتها تاثیری ندارند .

3-           تذکر نظم برای بیداری ذکر خدا در دل مومنان .

4-           .......

استاد 2:

نهج البلاغه با استفاده از کتاب الدلیل الی موضوعات نهج البلاغه وکتاب مرحوم دشتی و کتاب توحید مفضل که ترجمه هم شده است و آیت الله نوری درکتاب شگفتیهای آسمان  و کرسی موریسُن دانشمند امریکایی کتابی به نام  شگفتی های آفرینش ، نظم در طبیعت را مورد بررسی کرده اند و حتی کتابهای موریس مترلیِنگ را می توان مطالعه آماده جلسه بعد شد .

 

استاد 1:

در جلسه آینده مطرح می شود:

ارزش بحثهای عقلی در خداشناسی

نقاط قوت برهان نظم

/ 0 نظر / 18 بازدید